Beginnen met een volkstuin in het najaar

De meeste mensen denken aan een volkstuin in het voorjaar. De zon schijnt, de zaadzakjes liggen in de winkel en iedereen wil ineens zelf tomaten kweken. Toch is het najaar een beter moment om te beginnen. Tuinen komen vaak vrij in de herfst, als huurders hun tuin opzeggen, en je hebt de hele winter om de grond klaar te maken voordat het echte werk begint.

Ik zet hieronder op een rij hoe je het aanpakt, van het vinden van een tuin tot wat je in je eerste maanden doet. Zonder dat je al iets van tuinieren hoeft te weten.

Waarom het najaar een goed moment is

Op veel tuinparken lopen de huurcontracten per kalenderjaar. Wie stopt, zegt in de zomer of het najaar op, en dan komen er tuinen vrij. Bij parken met een wachtlijst is de kans dus groot dat je juist in deze maanden aan de beurt komt.

Belangrijker nog is dat je in de herfst en winter de tijd hebt om je tuin te leren kennen. Je ziet waar water blijft staan na een flinke bui, waar de zon in de winter nog komt en welke hoek altijd in de schaduw ligt. Dat weet je niet als je in april meteen begint met zaaien. En je kunt de grond rustig klaarmaken, zodat je in het voorjaar niet tegelijk moet spitten, wieden en zaaien.

Zo vind en huur je een volkstuin

1. Zoek een tuinpark in de buurt. Begin bij de website van je gemeente, die vaak een lijst heeft van volkstuincomplexen. Ook de AVVN, de landelijke bond van volkstuinders, helpt je op weg. Op de pagina voor de tuinder vind je een aangesloten tuinvereniging bij jou in de buurt. Kies een park dat je makkelijk op de fiets haalt. Een tuin waar je een half uur voor moet rijden, bezoek je in de praktijk te weinig.
2. Ga kijken. Loop op een zaterdag langs, als er mensen aan het werk zijn. Vraag hoe lang de wachtlijst is en of er nu tuinen vrij zijn. Tuinders vertellen je meestal eerlijk hoe het er op het park aan toegaat.
3. Lees de regels. Elke vereniging heeft een huishoudelijk reglement. Daarin staat bijvoorbeeld hoeveel uur je per jaar meehelpt met het onderhoud van de gezamenlijke paden, wat je mag bouwen en hoe netjes je tuin moet zijn. Lees dat voordat je tekent.
4. Reken de kosten door. Naast de jaarlijkse huur betaal je vaak lidmaatschapsgeld en soms een borg of een overnamebedrag voor een schuurtje of beplanting. Zet het in je begroting voordat je ja zegt. Heb je nog geen overzicht van je vaste lasten, dan helpt het om eerst een budget op te stellen.
5. Begin klein. Een hele tuin van tweehonderd vierkante meter is veel voor een beginner. Vraag of er halve tuinen zijn, of deel een tuin met een vriend of buurman.

Wat je nodig hebt

Je hoeft niet alles meteen te kopen. Vaak staat er bij een overgenomen tuin al een schuurtje met wat gereedschap, en anders kun je bij de buren lenen. Dit wil je wel zelf hebben.

• Een spade en een riek voor het grove werk.
• Een schoffel en een hark.
• Een kruiwagen, als die niet op het park te leen is.
• Stevige tuinhandschoenen.
• Laarzen.

Dat laatste wordt vaak onderschat. Een volkstuin is in de herfst nat. Paden worden modderig, het gras tussen de tuinen is ’s ochtends kletsnat van de dauw en wie een spade in kleigrond zet, staat binnen tien minuten tot zijn enkels in de prut. Gewone schoenen zijn na een paar weken op. Ik raad daarom aan om meteen te kijken naar regenlaarzen voor heren die tegen een najaar op de volkstuin kunnen. Hoge modellen zijn het handigst als je in natte grond staat, en er zijn varianten die je rond de kuit kunt verstellen, wat fijn is als je een werkbroek in je laarzen draagt. Voor de koudste maanden zijn er gevoerde laarzen, en wie liever iets korters draagt, vindt ook lage modellen en rubberen chelsea boots. De maten lopen door tot ongeveer maat 47.

Draag er altijd sokken in, het liefst warme sokken met wol. Rubber laat geen vocht door, dus je voeten zweten ook als het koud is. Ik heb zelf een paar wollen sokken van Sockwell die ik alleen voor de tuin gebruik, en die blijven warm, ook na een ochtend spitten.

Je eerste klussen in oktober en november

Een tuin die je in de herfst overneemt, ziet er meestal rommelig uit. Laat je daardoor niet afschrikken. Ruim eerst op wat er nog staat. Uitgebloeide planten, oude bonenstaken en verdroogde stengels gaan op de composthoop. Zie je wortelonkruid zoals kweekgras, zevenblad of haagwinde, haal dat er dan zo goed mogelijk uit, met wortel en al. Dat gaat in de herfst makkelijker dan in het voorjaar, want de grond is vochtig en de wortels laten beter los.

Daarna bedek je de grond. Kale grond spoelt uit in de winterregen en slaat dicht. Een laag compost, blad of stro beschermt de bodem en voedt hem tegelijk. Of je moet spitten, hangt af van je grondsoort. Zware klei wordt vaak in de late herfst grof omgespit, zodat de vorst de kluiten kapotvriest. Op zand en lichte grond is spitten meestal niet nodig.

Loop zo min mogelijk over natte bedden. Leg een paar planken neer als looppad, dan blijft de grond luchtig en heb je in het voorjaar minder werk. Op droge dagen, als ik vooral aan het schoffelen en opruimen ben, draag ik trouwens geen laarzen maar waterdichte wandelschoenen van KEEN. Die lopen lichter als je de hele middag heen en weer gaat tussen tuin en composthoop.

Wat je in het najaar al kunt planten

Je zou denken dat er in de herfst niets meer te planten valt, maar een paar gewassen gaan juist nu de grond in.

• Knoflook. Plant de teentjes in oktober of november met de punt omhoog, een paar centimeter diep. In de zomer oogst je.
• Winteruien. Plantuitjes van wintersoorten overwinteren in de grond en geven in het late voorjaar al uien.
• Tuinbonen. Sommige rassen kun je in november zaaien voor een vroege oogst. In een strenge winter blijft dat wel een gok.
• Een groenbemester. Op stukken die je niet gebruikt, zaai je tot in oktober nog winterrogge. Die houdt de grond bedekt en spit je in het voorjaar onder.
• Fruitstruiken. Bessen, frambozen en kruisbessen plant je het best in de herfst, als ze in rust zijn.

Tuinieren is trouwens iets wat je binnen al een beetje kunt oefenen. Wie kamerplanten heeft die het al een tijd volhouden, weet meer over water geven en licht dan hij denkt.

De winter overbruggen

December, januari en februari zijn rustige maanden op de tuin. Gebruik ze om een plan te maken. Teken je tuin op papier, verdeel hem in vakken en bedenk wat waar komt. Houd daarbij rekening met wisselteelt, oftewel niet elk jaar dezelfde groente op dezelfde plek, zodat ziektes en plagen minder kans krijgen.

Ga af en toe kijken, zeker na een storm. Een omgewaaid schuurtje of een losgeslagen kas wil je snel opmerken. En praat met je buren op het park. De meeste volkstuinders delen graag hun ervaring, hun zaden en hun overschot aan pompoenen. Dat is misschien wel het leukste van een volkstuin, je begint als beginner, maar je staat er nooit alleen voor.