Hoofdelijke aansprakelijkheid: wat betekent dat?

Een handtekening onder een huurcontract met je vriendin. Samen een lening voor een auto. Mede-eigenaar van een eenmanszaak met een vriend. Het woord ‘hoofdelijke aansprakelijkheid’ duikt steeds vaker op in contracten – en het kan je behoorlijk wat geld kosten als je niet weet wat je tekent.

Hoofdelijke aansprakelijkheid klinkt als juridisch jargon, maar het is een van die afspraken die zo gewoon lijken dat je ‘m zonder nadenken accepteert. Tot het misgaat. Dan blijkt dat je niet alleen voor jouw deel verantwoordelijk bent, maar potentieel voor de hele schuld. Met name twintigers en dertigers die voor het eerst samen iets ondertekenen – huurcontract, autolening, vof – lopen er tegenaan zonder dat ze het beseffen.

Wat betekent hoofdelijke aansprakelijkheid?

Hoofdelijke aansprakelijkheid betekent dat iedere schuldenaar voor het volledige bedrag kan worden aangesproken. Niet voor zijn ‘eigen deel’, niet voor de helft, niet evenredig naar inkomen. Voor het hele bedrag. Zijn jij en je partner samen hoofdelijk aansprakelijk voor een huurschuld van 8.000 euro, dan kan de verhuurder ervoor kiezen om die hele 8.000 euro van jou te eisen. Of van haar. Of de helft van ieder. Hij mag kiezen wat het makkelijkst inbaar is.

Vervolgens kun jij wel proberen het bij de ander te halen – dat heet ‘regres nemen’. Maar dat is jouw probleem, niet dat van de schuldeiser. Als jouw mede-schuldenaar is verdwenen, geen geld heeft of weigert te betalen, dan kun je in je eentje voor de hele rekening staan.

Wanneer kom je het tegen?

Je tekent vaker hoofdelijk aansprakelijk dan je denkt. De situaties waarin het bij beginners speelt:

• Samen een huis huren. In bijna elk huurcontract met twee namen staat dat huurders hoofdelijk aansprakelijk zijn voor de huur, schade en bijkomende kosten.
• Een gezamenlijke lening. Bij een persoonlijke lening of doorlopend krediet samen tekenen betekent vrijwel altijd hoofdelijke aansprakelijkheid.
• Borg staan voor iemand anders. Ouders die mee tekenen voor een hypotheek bijvoorbeeld, of een vriend die borg staat voor jouw studielening – die zijn vaak ook hoofdelijk verbonden.
• Vof of maatschap. Vennoten zijn hoofdelijk aansprakelijk voor de schulden van de onderneming, ook met hun privévermogen.
• Mede-rekeninghouder zijn. Bij een ‘en/of-rekening’ of gezamenlijke betaalrekening met krediet ben je hoofdelijk aansprakelijk voor het rood staan.

Veel mensen denken dat hoofdelijke aansprakelijkheid alleen geldt ‘als ik dat zelf zo afspreek’. Maar in veel contracten is het standaard. Het staat in artikel 6:6 BW als wettelijk uitgangspunt voor wie ‘samen iets verschuldigd is’.

Hoofdelijke versus gezamenlijke aansprakelijkheid

Verwar het niet met ‘gezamenlijke aansprakelijkheid’. Dat is zeldzamer en zachter: iedere schuldenaar is dan alleen voor zijn eigen deel verantwoordelijk. Bij hoofdelijke aansprakelijkheid kan een schuldeiser kiezen wie hij aanspreekt. Bij gezamenlijke aansprakelijkheid moet hij iedereen apart aanspreken voor diens portie.

Wil je zekerheid? Lees in een contract de zin met ‘aansprakelijk’ altijd door en zoek of er ‘hoofdelijk’ staat. Staat het er niet, dan is het soms wettelijk toch hoofdelijk – vraag het na bij de wederpartij.

Hoofdelijke aansprakelijkheid is het juridische equivalent van ‘wie het eerst betaalt, kan het later misschien terughalen’. En ‘misschien’ is een gevaarlijk woord als het om duizenden euro’s gaat.

Risico’s in de praktijk

Een voorbeeld dat in de praktijk vaak voorkomt: Jeroen (28) en zijn beste vriend Tim huren samen een appartement in Utrecht. Huur 1.450 euro per maand. Tim verliest na een half jaar zijn baan, betaalt zijn deel niet meer en verhuist na ruzie terug naar zijn ouders. Jeroen denkt dat hij alleen voor zijn deel – 725 euro – aansprakelijk is. De verhuurder ziet dat anders: er staat een achterstand van twee maanden open, Tim is onvindbaar, Jeroen betaalt de volle 2.900 euro.

Vervolgens kan Jeroen proberen 1.450 euro terug te vorderen van Tim. Maar Tim heeft geen werk, geen vermogen, en regres is een lange en dure weg. In de praktijk hangt Jeroen voor de hele rekening.

Wat als één partij failliet gaat?

Bij een vof is dit het schrikbeeld. Failliet de zaak, failliet de vennoten. Schuldeisers kunnen aankloppen bij privévermogen, partners die in gemeenschap van goederen zijn getrouwd worden meegezogen. Dit is een belangrijke reden dat veel ondernemers na de start switchen naar een bv, ondanks de oprichtingskosten. Voor een eerste stap richting ondernemerschap lees ons artikel over zzp-administratie voor beginners.

Hoe bescherm je jezelf?

Hoofdelijke aansprakelijkheid kun je niet altijd uit een contract halen, maar je kunt het risico wel beperken. Een paar manieren die werken:

• Spreek onderling vast wie wat betaalt. Een eenvoudige onderlinge overeenkomst (twee pagina’s, beide handtekeningen) maakt regres later veel makkelijker. Hierin staat de verdeling en wat er gebeurt bij wanbetaling.
• Vraag om hoofdelijk ontslag bij beëindiging. Verlaat je een gezamenlijk huurcontract of lening? Vraag schriftelijk dat de schuldeiser jou ontslaat van hoofdelijke aansprakelijkheid. Anders blijf je gewoon aansprakelijk voor wat de achterblijver doet.
• Houd een buffer voor de ander aan. Tekent ouder borg voor een hypotheek? Reken erop dat je daadwerkelijk moet betalen als je kind er niet uitkomt. Onderschat dat niet.
• Verzeker waar mogelijk. Een aansprakelijkheidsverzekering helpt niet bij contractuele schulden, maar bijvoorbeeld een AOV (arbeidsongeschiktheidsverzekering) voor ondernemers kan voorkomen dat je een hoofdelijke schuld niet meer kunt voldoen.

Hoofdelijk en relaties: voor en na

Bij samenwonen zonder samenlevingscontract is veel niet automatisch geregeld. Schulden van vóór de relatie blijven van diegene zelf, maar zodra je samen iets tekent – huur, lening, autoschuld – kun je in één klap voor ‘het geheel’ aansprakelijk zijn.

Bij scheiding of uit elkaar gaan blijft die hoofdelijke aansprakelijkheid bestaan. Een ex die de hypotheek niet betaalt? Als jij er nog op staat, ben je nog steeds aansprakelijk. Pas als jullie bij de bank een ontslag van hoofdelijke aansprakelijkheid regelen, ben je vrij. Dat kost zo’n 200 tot 500 euro aan kosten en de bank moet akkoord gaan – die wil dan vaak zien dat de overblijvende partij de hypotheek alleen kan dragen.

Veelgestelde vragen

Kan ik hoofdelijke aansprakelijkheid uit een contract laten halen?

Soms, maar zelden. Verhuurders en banken willen die zekerheid juist hebben. Wat je wel kunt doen: onderhandelen over een hogere borg in ruil voor evenredige aansprakelijkheid, of voor proportionele verdeling per huurder. De meeste partijen weigeren dat, maar vragen kost niets.

Wat gebeurt er als één van ons overlijdt?

De erfgenamen erven de hoofdelijke schuld, tenzij ze de erfenis beneficiair aanvaarden of verwerpen. De overige hoofdelijk schuldenaren blijven gewoon aansprakelijk voor het hele bedrag.

Geldt hoofdelijke aansprakelijkheid ook bij huur als één huurder uitstapt?

Ja, tenzij de verhuurder schriftelijk ontslag verleent. Veel beginners denken dat ze ‘gewoon weggaan’ uit een huurcontract betekent dat ze niets meer hoeven. Dat klopt niet – vraag altijd om bevestiging op papier.

Telt hoofdelijke aansprakelijkheid mee bij een hypotheekaanvraag?

Zeker. Banken kijken naar je financiële verplichtingen, ook als je niet ‘de hoofdbetaler’ bent. Sta je borg voor de lening van iemand anders? Dat verlaagt je leencapaciteit.

Tot slot

Hoofdelijke aansprakelijkheid is geen straf en geen valkuil – het is een logische manier om afspraken hard te maken. Maar wel een die in twee zinnen meer financiële schade kan veroorzaken dan een verloren weddenschap of een gemiste rekening. Lees voor je tekent altijd door wie er allemaal naast je op het contract staat, wat er gebeurt als één van die mensen wegvalt, en of jij dat scenario alleen aankunt. Dat is niet paranoïde, dat is rekenen voordat je rekent.