Stress in je eerste baan: wanneer je aan de bel trekt en bij wie
Stressverzuim steeg in een jaar met 12 procent. Welke signalen je serieus neemt, wie je waarvoor spreekt en wat je rechten zijn als je je ziek meldt.
Trek aan de bel zodra de stress van je werk je slaap, je humeur of je vrije tijd gaat opeten en dat na een paar weken niet vanzelf weer zakt. Wacht niet tot je thuis zit. Je eerste gesprek is met je leidinggevende als het over werkdruk gaat, en met de bedrijfsarts als het over je gezondheid gaat. Voor dat tweede heb je geen toestemming van je werkgever nodig.
Dat het geen randverschijnsel is, bleek donderdagochtend uit nieuwe cijfers. NU.nl meldt dat het aantal dagen dat werknemers thuiszaten met stressklachten het afgelopen jaar met 12 procent steeg, en in vijf jaar met 49 procent. De cijfers komen van de arbodiensten ArboNed en HumanCapitalCare, die samen ruim een miljoen werknemers in Nederland begeleiden. Wie uitvalt door stress, is volgens die cijfers gemiddeld 257 dagen afwezig. Bij een burn-out zijn dat er gemiddeld 338.
Waarom dit juist in je eerste baan lastig is
In je eerste baan heb je geen vergelijkingsmateriaal. Je weet niet of het normaal is dat je om elf uur ’s avonds nog mail leest, of dat een collega je taken steeds bij jou neerlegt. Je wilt ook laten zien dat je het kunt, zeker als je nog op een tijdelijk contract zit. Die combinatie maakt dat starters vaak te lang doorlopen.
De arbodiensten zien bovendien dat het niet alleen om werkdruk gaat. Ook geldzorgen, mantelzorg en gezondheidsklachten spelen mee. Voor wie net begint, telt daar vaak nog iets bij op. Een eerste eigen woonruimte, een studieschuld die gaat lopen, een nieuwe stad. Stress uit je privéleven en stress van je werk tellen gewoon bij elkaar op.
Mijn eigen ervaring is dat de meeste leidinggevenden liever in week drie horen dat het te veel is dan in maand vier dat je je ziek meldt. Dat gesprek voelt als toegeven dat je het niet redt. In werkelijkheid is het vooral informatie die je baas nodig heeft om het werk anders te verdelen.
Signalen om serieus te nemen
Iedereen heeft weleens een drukke week. Het wordt een signaal als het blijft hangen. Let vooral op deze dingen, en op hoe lang ze duren.
- Je slaapt slecht en ligt te malen over werk, ook in het weekend.
- Je kunt je minder goed concentreren en maakt fouten die je eerder niet maakte.
- Je bent sneller geïrriteerd, ook tegen mensen buiten je werk.
- Je zegt afspraken af omdat je na het werk op bent.
- Je krijgt lichamelijke klachten zoals hoofdpijn of een gespannen gevoel die je niet kunt verklaren.
Herken je er een paar van en duurt het al weken, dan is het tijd om iets te doen. Twijfel je of het aan je werk ligt of aan iets anders, dan is dat juist een reden om met de bedrijfsarts of je huisarts te praten.
Bij wie je terechtkunt
| Wie | Waarvoor | Wat je werkgever ervan hoort |
|---|---|---|
| Je leidinggevende | Werkdruk, taken, planning, samenwerking | Alles wat je zelf vertelt |
| De bedrijfsarts (open spreekuur) | Klachten die met je werk te maken hebben, ook als je nog niet ziek bent | Niets, tenzij jij daar toestemming voor geeft |
| Een vertrouwenspersoon, als je werkgever die heeft | Pesten, intimidatie, een conflict dat je niet met je baas kunt bespreken | Niets zonder jouw toestemming |
| Je huisarts | Klachten die je niet op je werk wilt bespreken, of als je twijfelt waar het vandaan komt | Niets |
Het open spreekuur is voor starters het minst bekende en misschien wel het nuttigste. ArboNed legt uit dat werknemers volgens de Arbowet de bedrijfsarts mogen bezoeken met vragen over hun gezondheid in relatie tot het werk, ook als er nog geen sprake is van verzuim. Je vraagt dat zelf aan, en de werkgever krijgt geen terugkoppeling. Vraag bij HR of in het personeelshandboek naar de contactgegevens van de arbodienst. Je werkgever is verplicht je daarover te informeren.
Het gesprek met je leidinggevende
Ga niet het gesprek in met alleen de mededeling dat het te veel is. Neem mee wat er concreet op je bord ligt en waar het vastloopt. Dat maakt het voor je baas makkelijker om iets te doen.
- Schrijf een week lang op waar je tijd heen gaat. Welke taken, hoeveel overwerk, welke dingen er onverwacht bij kwamen.
- Vraag om een apart moment. Niet tussen twee vergaderingen door, maar een half uur waarin het alleen hierover gaat.
- Beschrijf wat er gebeurt, niet wie er schuld heeft. Zeg bijvoorbeeld dat je drie projecten tegelijk hebt met dezelfde deadline, en vraag welke voorgaat.
- Maak een afspraak over een vervolg. Spreek af dat jullie over twee of drie weken kijken of het beter gaat.
- Zet de afspraken kort op mail. Dan weten jullie allebei wat er is besproken.
Hoe je je in de eerste maanden verder staande houdt zonder jezelf voorbij te lopen, lees je in ons stuk over fouten in je eerste baan.
Als je je toch ziek meldt
Gaat het niet meer, meld je dan ziek volgens de regels die in je contract of het verzuimreglement staan. Je hoeft je leidinggevende niet te vertellen wat je precies mankeert. Dat bespreek je met de bedrijfsarts, en die geeft aan je werkgever alleen door wat je wel en niet kunt.
Ook met een tijdelijk contract loopt je loon gewoon door. Volgens UWV betaalt je werkgever bij ziekte minimaal 70 procent van je brutoloon door, maximaal 104 weken. In het eerste ziektejaar vult de werkgever aan tot het minimumloon als dat nodig is, en in de meeste cao’s staat dat je dat eerste jaar 100 procent krijgt. Kijk in je eigen cao wat er voor jou geldt. Eindigt je tijdelijke contract terwijl je ziek bent, dan stopt die loondoorbetaling en kom je bij UWV terecht. Wat er in je contract hoort te staan over ziekte en verzuim, zie je in ons overzicht van belangrijke zaken in je arbeidscontract.
Vroeg aan de bel trekken is geen zwakte. De cijfers van vandaag laten vooral zien dat de lange uitval het probleem is, en die begint bijna altijd met weken waarin iemand dacht dat het wel over zou gaan.
