Iets aan de muur hangen zonder scheuren en losse pluggen

Er is een moment dat bijna iedereen in zijn eerste eigen woning meemaakt. Je hebt een spiegel gekocht, je boort een gat, je drukt de plug erin, en bij de eerste draai van de schroef draait het hele ding gewoon mee naar buiten. Er valt een handvol wit gruis op de vloer en je zit met een gat dat groter is dan het schroefje dat erin moest.

Dat komt zelden door onhandigheid. Het komt bijna altijd doordat er in de bouwmarkt één plug in het karretje ging voor alle muren in huis, terwijl er in een gemiddelde Nederlandse woning drie totaal verschillende soorten muur staan. Als je dat verschil één keer leert herkennen, hang je de rest van je leven alles recht en vast.

Begin bij de muur, niet bij de boor

Klop met je knokkels op de plek waar het ding moet komen. Klinkt het hol en licht, dan sta je voor een gipsplaten voorzetwand of een systeemwand: een dun plaatje met lucht en een houten of metalen regelwerk erachter. Klinkt het dof en massief, dan zit je in steen. Twijfel je, boor dan een proefgaatje op een plek die straks achter de lijst verdwijnt en kijk naar het stof dat eruit komt. Wit poeder betekent gips. Grijs, korrelig gruis is beton. Rood tot oranje is baksteen. Vaalwit en zacht, bijna als schoolkrijt, is gasbeton.

Gipsplaat en holle wanden

Hier houdt een gewone plug niets vast, want er zit niets omheen om zich in vast te zetten. Je hebt hollewandpluggen nodig, ook wel tuimelpluggen of gipsplaatpluggen genoemd, die achter de plaat openklappen of zichzelf vastdraaien. Zit er toevallig een houten regel achter, dan is een schroef rechtstreeks in dat hout altijd sterker dan welke plug ook. Een simpele balkendetector vindt die regels binnen een minuut.

Gasbeton en cellenbeton

Dit is de muur die veel starters in de war brengt: hij voelt massief, maar hij is zo zacht dat je er met een schroevendraaier in kunt duwen. Gewone pluggen persen het materiaal simpelweg weg. Je hebt hier speciale gasbetonpluggen voor, die eruitzien als een grote schroef met een grove draad en die je zonder boren rechtstreeks in de wand draait.

Baksteen en beton

De makkelijkste ondergrond, mits je met de klopstand van de boormachine werkt. Een gewone nylon plug met de bijbehorende schroef houdt hier probleemloos een zware spiegel. Boor bij voorkeur in de steen zelf en niet in de voeg, want een voeg brokkelt eerder uit dan de steen.

Wat je nodig hebt

• Een klopboormachine of accuboormachine met klopstand
• Steenboren in 6 en 8 millimeter, en een houtboor als er hout achter zit
• Nylon pluggen 6 en 8 millimeter, met bijpassende schroeven
• Hollewandpluggen voor gipsplaat en gasbetonpluggen voor cellenbeton
• Een leidingdetector, ook wel multidetector genoemd
• Een waterpas van minimaal veertig centimeter, of een korte met een lange rechte lat
• Rolmaat en een potlood
• Een stofzuiger, of een oud enveloppe die je onder het gat plakt
• Schroevendraaier of bitset

De boormachine, de detector en het waterpas koop je bij Gamma, Praxis, Karwei of Hornbach, en de goedkopere huismerken zijn voor een paar keer per jaar ophangen ruim voldoende. Pluggen en schroeven zijn per stuk het goedkoopst bij een ijzerwarenwinkel, in een assortimentsdoos bij de bouwmarkt het gemakkelijkst. Een klopboormachine die je één middag nodig hebt, huur je bij de verhuurbalie van dezelfde bouwmarkt voor een paar tientjes per dag, en tweedehands machines liggen bij Marktplaats en de kringloopwinkel vaak voor een kwart van de nieuwprijs. Wat ik zelf niet zou besparen is de detector. Dat is het enige gereedschap in dit rijtje dat voorkomt dat je een kabel raakt.

Stap voor stap

1. Bepaal de hoogte voordat je meet. Laat iemand het schilderij vasthouden en ga zelf drie meter naar achteren. Hangt het te hoog, wat bijna altijd zo is, dan zie je dat vanaf hier meteen en niet meer met je neus tegen de muur.
2. Zoek de leidingen op. Ga met de detector over het hele vlak waar je gaat boren, en niet alleen over het kruisje. Elektriciteit loopt in de regel recht omhoog of recht opzij vanaf schakelaars en stopcontacten, dus die stroken laat je met rust. Onder een keukenblad en rondom de meterkast ben je extra voorzichtig.
3. Meet af en teken het gat af. Meet vanaf het plafond en niet vanaf de vloer, want plafonds zijn in oudere huizen vaker recht dan vloeren. Kruisje met potlood, licht, zodat het straks met een gum weg is.
4. Waterpas de tweede boorpunt uit. Twee ophangpunten die een halve centimeter verschillen zie je van een afstand meteen. Leg het waterpas tegen de muur en teken het tweede punt pas af als de bel precies tussen de streepjes staat.
5. Kies boor en stand. De boordikte is gelijk aan de plugdikte, dus een plug van 8 millimeter krijgt een boor van 8. In steen zet je de klopstand aan, in gipsplaat en gasbeton juist niet, want daar sloop je het gat mee open.
6. Boor recht en op diepte. Houd de machine haaks op de muur en boor iets dieper dan de plug lang is. Plak een stukje tape op de boor als dieptemarkering. Houd de stofzuiger schuin onder het gat, dan hoef je achteraf niet te dweilen.
7. Blaas of zuig het gat schoon. Boorstof in het gat is de tweede reden dat pluggen meedraaien. Even zuigen scheelt echt.
8. Tik de plug erin en draai vast. De plug hoort met een lichte hamertik gelijk met de muur te komen. Draai de schroef er daarna met de hand of op een laag koppel in, en stop zodra het strak zit. Doordraaien trekt de plug kapot.
9. Hang op en controleer met het waterpas. Hangt het scheef, dan corrigeer je bij een draadophanging met een millimeter of twee speling, en niet door een nieuw gat te boren.

Waar het meestal misgaat

Het gewicht wordt bijna altijd onderschat. Een spiegel van vijftien kilo aan één punt in gipsplaat gaat er op een dag uit, hoe netjes je ook hebt geboord. Verdeel zwaar werk over twee of drie punten en zoek voor alles boven de tien kilo een houten regel of een stenen wand op. Bij een boekenplank telt bovendien de hefboom mee: hoe verder de plank uitsteekt, hoe harder de bovenste plug uit de muur wordt getrokken.

De tweede klassieker is de televisiebeugel. Een scherm van twintig kilo dat aan een kantelbare arm hangt, oefent bij het draaien een veelvoud van dat gewicht uit op de bovenste bouten. In een voorzetwand hoort dat ding niet, ook niet met de duurste pluggen. Zoek de dragende muur, of zet de televisie op een meubel.

En raak je toch een leiding, stop dan meteen, laat de boor zitten en schakel de groep uit in de meterkast. Bel daarna een installateur. Dit is een van die klussen waarbij zelf doorpakken duurder is dan bellen, net als bij de verbouwfouten die aannemers achteraf mogen herstellen.

Eerst hangen, dan pas kopen

Mijn eigen volgorde is inmiddels omgedraaid. Ik hang eerst een stuk karton op de plek waar iets moet komen, laat het daar twee dagen hangen, en pas als het dan nog steeds klopt ga ik iets kopen. Dat scheelt de helft van de miskopen, want de meeste dingen die aan de muur horen zijn te groot, niet te klein. Diezelfde volgorde helpt bij het kopen van je eerste meubels, waar dezelfde fout alleen een stuk duurder uitpakt.

Huur je, kijk dan even in je huurcontract voordat je begint. Boren mag meestal wel, maar bij vertrek wordt van je verwacht dat je de gaten dichtmaakt. Een tube muurvuller en een plamuurmes van drie euro lossen dat op, en dan hoef je bij de eindinspectie nergens over te onderhandelen. Wie een compleet leeg huis moet aankleden zonder veel te besteden, vindt in de aanpak voor een eerste eigen woonkamer met beperkt budget de logische volgende stap.