Samenlevingscontract als je gaat samenwonen: wat erin staat en wanneer je naar de notaris gaat

Samenwonen regel je meestal in een weekend. De verhuisbus, een gedeelde boodschappenlijst en de vraag wiens bank blijft. Een samenlevingscontract staat zelden op dat lijstje, en dat is jammer. Want zonder afspraken op papier ben je als stel dat niet getrouwd is juridisch gezien twee losse mensen die toevallig op hetzelfde adres wonen.

Ik leg hieronder uit wat er in een samenlevingscontract staat, wanneer je het zelf kunt opschrijven en wanneer je echt naar de notaris moet, en wat het verschil maakt voor een huurhuis of een koophuis. Een breder overzicht van alles wat je regelt bij het samenwonen vind je in ons stuk over voor het eerst samenwonen.

Wat er in een samenlevingscontract staat

Een samenlevingscontract is een overeenkomst tussen jou en je partner over geld, spullen en wat er gebeurt als jullie uit elkaar gaan of als een van jullie overlijdt. Wat erin komt bepalen jullie grotendeels zelf. De meeste contracten gaan over deze onderwerpen.

• Wie wat betaalt. De huur of hypotheek, energie, boodschappen en verzekeringen. Gelijk delen of naar verhouding van het inkomen.
• Wat van wie is. Een lijst met spullen die je allebei meenam, en de afspraak dat wat je samen koopt van jullie samen is.
• Uit elkaar gaan. Wie in het huis mag blijven, hoe de gezamenlijke spullen en de spaarrekening worden verdeeld en binnen welke termijn.
• Overlijden. Met een zogenoemd verblijvingsbeding gaan de gezamenlijke spullen automatisch naar de partner die overblijft.
• Pensioen. Of jullie elkaar aanmelden voor het partnerpensioen.

Wat een samenlevingscontract niet regelt, is erven. De Rijksoverheid is daar duidelijk over. Wie ongehuwd samenwoont, erft volgens de wet niet van elkaar. Wil je dat je partner iets erft, dan heb je daarnaast een testament nodig. Dat is het misverstand dat ik het vaakst tegenkom.

Zelf opstellen of naar de notaris

Je mag een samenlevingscontract zelf schrijven en samen ondertekenen. Dat heet een onderhands contract, en voor de afspraken onderling (wie wat betaalt, wat van wie is) werkt dat. Het probleem zit in wat derden ermee doen.

De Belastingdienst erkent alleen een notarieel samenlevingscontract om fiscaal partner te worden. Met een zelf geschreven contract word je dat niet, tenzij je op een andere manier aan de voorwaarden voldoet, bijvoorbeeld omdat je samen een kind hebt of samen een koophuis bewoont. Fiscaal partnerschap betekent onder meer dat je bepaalde aftrekposten en vermogen in box 3 onderling mag verdelen. Het betekent ook dat er bij toeslagen naar jullie samen wordt gekeken.

Voor het partnerpensioen is een notarieel contract sinds 1 juli 2023 niet meer altijd nodig. Volgens Wijzer in geldzaken kun je een gezamenlijke huishouding ook op andere manieren aantonen. Check wel bij je eigen pensioenfonds wat zij vragen, want daar gaat het in de praktijk mis.

Mijn advies is simpel. Wil je alleen afspraken over geld en spullen, dan is een goed zelf geschreven contract beter dan niets. Wonen jullie samen voor de lange termijn, of gaan jullie samen kopen, ga dan naar de notaris en laat in hetzelfde gesprek meteen de testamenten regelen.

Wat het kost en hoe je dat beperkt

Notarissen mogen hun eigen tarieven bepalen. Er is geen vaste prijs, en de verschillen tussen kantoren zijn groot. Vraag daarom bij twee of drie notarissen een offerte voor een samenlevingscontract, met en zonder testamenten. Een samenlevingscontract in combinatie met twee testamenten is vaak een pakket.

Je beperkt de kosten door goed voorbereid te komen. Zet vooraf op papier wie wat inbrengt, hoe jullie de vaste lasten verdelen en wat er moet gebeuren bij een breuk. Hoe minder de notaris hoeft uit te zoeken, hoe korter het gesprek. Ook handig om vooraf samen te bespreken hoe jullie het geld regelen, daarover schreven we in samen geld beheren als stel.

Huurhuis of koophuis, waar je extra op let

Huur

Staat het huurcontract op naam van één van jullie, dan is de ander geen huurder. Gaan jullie uit elkaar, dan moet de partner zonder contract in principe vertrekken. Na minstens twee jaar samenwonen met een duurzame gezamenlijke huishouding kan de partner medehuurder worden, legt DAS uit. Een samenlevingscontract kan helpen om die gezamenlijke huishouding aan te tonen. Leg in het contract ook vast wie in de woning blijft als het misgaat.

Koop

Bij een koophuis is een notarieel contract eigenlijk geen keuze meer. Leg vast in welke verhouding jullie eigenaar zijn, zeker als een van jullie meer eigen geld inbrengt. Spreek af wat er met de overwaarde of een restschuld gebeurt bij een breuk. En regel met een verblijvingsbeding en testamenten dat de partner die overblijft in het huis kan blijven wonen. Lees ook wat hoofdelijke aansprakelijkheid betekent, want bij een gezamenlijke hypotheek zijn jullie allebei voor het hele bedrag aansprakelijk.

Stappenplan

1. Bespreek samen wat jullie willen regelen, zoals de kosten, de spullen, het huis, uit elkaar gaan en overlijden.
2. Maak een lijst van wat ieder inbrengt (spaargeld, meubels, auto).
3. Kies onderhands of notarieel. Bij kopen, fiscaal partnerschap of erven is het notarieel.
4. Vraag offertes op bij een paar notarissen, met en zonder testamenten.
5. Laat het contract opstellen, lees het samen na en teken.
6. Meld je bij je pensioenfonds als elkaars partner, als je dat wilt.
7. Kijk elke paar jaar of het contract nog past, zeker bij een koophuis of kinderen.

Gaat het toch mis zonder contract, dan staat in uit elkaar gaan zonder samenlevingscontract hoe je dan alles verdeelt. Maar eerlijk is eerlijk, die gesprekken voer je liever nu, nu jullie het nog leuk vinden om samen plannen te maken.