Sollicitatiebrief of scriptie met ChatGPT: wat het watermerk betekent

Een eerste opzet van je sollicitatiebrief laten maken, een lastige alinea in je scriptie laten herschrijven of een samenvatting voor een tentamen. Voor veel studenten en starters is ChatGPT een gewoon stuk gereedschap geworden. Sinds deze week zit er voor gebruikers in de Europese Unie iets nieuws in die teksten, namelijk een onzichtbaar watermerk. Wat betekent dat voor wat jij inlevert of verstuurt?

Wat OpenAI precies verandert

OpenAI, het bedrijf achter ChatGPT, voegt een onzichtbaar watermerk toe aan teksten die ChatGPT maakt, meldde NU.nl op 6 oktober 2026. De functie heet textGrain en geldt alleen voor gebruikers in de EU. OpenAI doet dit om te voldoen aan de Europese AI-verordening, die sinds begin augustus eist dat door AI gemaakte teksten herkenbaar zijn. Het watermerk komt ook in Codex, het programma voor programmeurs.

Je ziet er zelf niets van. Het watermerk zit in de woorden zelf. Het taalmodel kiest woorden volgens een geheim patroon, en een speciaal programma kan dat patroon in een lange tekst terugvinden. Er staat dus geen logo of label onder je tekst, en het is ook geen merkje dat je met kopiëren en plakken kwijtraakt.

Kan je docent of werkgever het nu zien?

Op dit moment niet zomaar. De detector is volgens OpenAI alleen beschikbaar voor goedgekeurde onderzoekers en deskundige organisaties. Gewone gebruikers, docenten en werkgevers kunnen dus niet zelf controleren of een tekst een watermerk heeft. OpenAI wil de toegang later uitbreiden, zodra de uitkomsten verantwoord te interpreteren zijn.

Dat de uitkomsten nog niet waterdicht zijn, zegt OpenAI zelf ook. Een detector kan een watermerk melden dat er niet is, of er een missen. In korte teksten is het watermerk moeilijker te vinden, en bij bewerking verdwijnt het deels. En een gevonden watermerk laat alleen zien dat een AI-model waarschijnlijk heeft meegewerkt, niet wie de tekst schreef of hoeveel AI erin zit. Het omgekeerde geldt ook. Geen watermerk betekent niet dat er geen AI aan te pas kwam, want de tekst kan bewerkt zijn of uit een ander programma komen.

Mijn conclusie is dat het watermerk voorlopig vooral iets zegt over waar het heen gaat, niet over wat er morgen gebeurt met jouw opdracht. Maar wie denkt dat het daardoor allemaal niet uitmaakt, kijkt naar het verkeerde.

Je scriptie en opdrachten

Voor je studie maakt het watermerk de regels niet anders. Wat telt is wat je opleiding toestaat. Veel hogescholen en universiteiten hebben inmiddels eigen afspraken over AI, en die verschillen per opleiding en soms per vak. Bij de ene opdracht mag je AI gebruiken om te brainstormen, bij de andere moet je het melden en bij een derde mag het helemaal niet. Het staat meestal in de studiehandleiding, het examenreglement of de opdrachtomschrijving.

Een paar dingen die ik zelf zou doen.

• Zoek per opdracht op wat er over AI gezegd wordt, en vraag het je docent als het niet duidelijk is. Liever een vraag te veel dan een fraudemelding.
• Meld het als je AI gebruikt hebt en je opleiding dat vraagt, bijvoorbeeld in je verantwoording of methodeparagraaf.
• Gebruik het als hulp bij nadenken, niet als vervanging van je eigen werk. Bij een scriptie moet je je keuzes kunnen verdedigen, en dat lukt niet met zinnen die je zelf niet bedacht hebt.
• Bewaar je eigen tussenversies en aantekeningen. Als er ooit twijfel is, laat dat zien hoe je tekst is ontstaan.

Dat laatste is meteen de belangrijkste les van het nieuws. Een detector kan zich vergissen, ook bij een tekst die je helemaal zelf schreef. Wie kan laten zien hoe zijn werk tot stand kwam, staat dan sterk.

Je sollicitatiebrief

Bij een sollicitatie ligt het anders. Er is geen examenreglement en een werkgever kan je niet verbieden hulp te gebruiken bij een brief. Toch zou ik ChatGPT niet je hele brief laten schrijven, en dat heeft weinig met watermerken te maken. Recruiters lezen stapels brieven, en een brief die klinkt als alle andere valt niet op. Wat wel opvalt is een concreet voorbeeld uit je stage, bijbaan of opleiding, in je eigen woorden.

Gebruik AI dus gerust om een structuur te bedenken of je spelling te checken, maar schrijf de inhoud zelf. In ons voorbeeld van een sollicitatiebrief zonder werkervaring zie je hoe je dat aanpakt, en in het stuk over opvallen bij je eerste sollicitatie staat waarom een persoonlijke brief juist nu het verschil maakt.

Waar dit naartoe gaat

De AI-verordening geldt voor de hele EU, dus het ligt voor de hand dat meer AI-programma’s hun teksten herkenbaar maken. Hoe snel docenten en werkgevers zelf toegang krijgen tot detectoren, is nog niet bekend. Tot die tijd geldt wat altijd al gold. Wees eerlijk over hoe je werkt, ken de regels van je opleiding en zorg dat wat je inlevert van jou is. Dan maakt het weinig uit wat een detector ooit zegt.