Je eerste belastingaangifte: zelf doen, software of een boekhouder

De eerste aangifte inkomstenbelasting komt meestal op een moment dat je er niets van verwacht. Je hebt een bijbaan gehad, of je bent halverwege het jaar gaan werken, en dan valt er een blauwe envelop of een bericht in je Berichtenbox met de mededeling dat je aangifte moet doen over het afgelopen jaar. De deadline is 1 mei, uitstel vraag je makkelijk aan, en daarmee heb je de twee feiten te pakken die het meeste stress wegnemen.

Wat daarna komt is een keuze die zelden bewust gemaakt wordt. De meeste mensen doen wat hun ouders deden, of wat de eerste zoekresultaat voorstelt. Er zijn drie routes, ze kosten alle drie iets anders, en welke bij jou past hangt vooral af van hoe ingewikkeld je jaar was.

De drie routes naast elkaar

	Zelf via Mijn Belastingdienst	Commerciële aangiftesoftware	Boekhouder of belastingadviseur
Kosten	Gratis	15 tot 40 euro per jaar	75 tot 250 euro voor een particuliere aangifte, meer bij een onderneming
Tijd die het jou kost	20 minuten tot 2 uur	20 minuten tot 1 uur	Half uur stukken verzamelen en aanleveren
Vooringevulde gegevens	Ja, loon, WOZ, banksaldi en hypotheek staan er meestal al in	Ja, haalt dezelfde gegevens op	Ja, via een machtiging
Denkt mee over aftrekposten	Nee, het vraagt alleen wat je invult	Beperkt, met vragenlijsten en tips	Ja, dat is precies waar je voor betaalt
Fiscaal partnerschap verdelen	Kan, maar je moet zelf uitproberen wat gunstig is	Rekent vaak automatisch de beste verdeling uit	Wordt voor je gedaan
Wie is aansprakelijk	Jij	Jij	Jij, maar de adviseur draagt beroepsaansprakelijkheid voor zijn advies
Past bij	Loon uit dienstverband, geen huis, geen bijzonderheden	Een koophuis, een partner, wat beleggingen, studiejaren met wisselend inkomen	Eigen onderneming, erfenis, buitenlands inkomen, echtscheiding, een jaar met veel verandering

Mijn mening hierover is vrij uitgesproken en gaat in tegen wat de reclames rond de aangifteperiode suggereren. Als je één werkgever had, huurt, geen bijzondere uitgaven had en geen partner met wie je iets te verdelen valt, is je aangifte in twintig minuten klaar via het portaal van de Belastingdienst zelf en betaal je nergens voor. Vrijwel alles staat al ingevuld. Je controleert of het klopt, klikt door en bent klaar. Voor die situatie is betalen voor software vooral betalen voor het gevoel dat je niets vergeet.

Het kantelpunt ligt bij het moment waarop er iets te verdelen of te kiezen valt. Heb je een fiscaal partner, dan mag je aftrekposten toewijzen aan wie je wilt, en dat kan honderden euro’s schelen omdat de hoogste inkomens de aftrek tegen een hoger tarief verzilveren. Dat handmatig uitproberen kan, maar het is precies het soort rekenwerk waar software goed in is. Vanaf dat punt verdient een programma van dertig euro zichzelf vaak in één avond terug.

Wanneer je het niet zelf moet doen

Er zijn situaties waarin ik zelfs een goedgeorganiseerd mens zou aanraden om iemand in te schakelen. Het jaar waarin je een onderneming start of stopt, want dan komen er winstberekening, ondernemersaftrek en soms de zelfstandigenaftrek bij kijken, en de fouten die daar gemaakt worden werken jaren door. Het jaar van een erfenis of een schenking, want daar horen andere aangiftes bij met eigen termijnen. Het jaar waarin je uit elkaar gaat, want dan is de vraag tot welke datum je fiscaal partner was en hoe je de eigen woning verdeelt. En elk jaar met inkomen uit het buitenland, omdat verdragen bepalen welk land mag heffen en dat zelden intuïtief is.

Voor wie in de eerste categorie valt, is het stuk over wat je in de eerste week als zzp’er regelt een verstandiger startpunt dan een aangifteprogramma, en over de administratie die daarbij hoort gaat zzp-administratie voor beginners.

Wat je klaar moet hebben liggen

Onafhankelijk van de route heb je dezelfde stukken nodig. Je DigiD, de jaaropgave van elke werkgever of uitkeringsinstantie, de jaaroverzichten van je betaal- en spaarrekeningen per 1 januari, en als je een koopwoning hebt de jaaropgave van je hypotheek plus de WOZ-beschikking van je gemeente. Had je zorgkosten die niet vergoed werden, giften aan een erkende instelling, of reiskosten met het openbaar vervoer die je werkgever niet betaalde, zoek daar dan de bonnen bij. Dat laatste is het enige stuk handwerk dat er echt toe doet, want dit zijn de posten die niet vooringevuld worden en die je dus alleen krijgt als je ze zelf noemt.

Een teruggaaf onder de vijftien euro wordt niet uitbetaald, en een aanslag onder de vijfenveertig euro hoef je niet te betalen. Dat is een detail waar veel mensen tegenaan lopen na hun eerste bijbaanjaar: er is loonheffing ingehouden en je verwacht dat allemaal terug te krijgen, maar bij een klein bedrag gebeurt er niets. Wat de actuele grensbedragen en termijnen zijn staat bij de Belastingdienst zelf, en dat is de enige bron die ik hiervoor zou gebruiken, omdat de bedragen elk jaar bewegen.

Uitstel is normaler dan je denkt

Haal je 1 mei niet, vraag dan uitstel aan. Dat kan online of telefonisch, het wordt vrijwel altijd verleend, en het geeft je tot 1 september. Er zit geen boete of aantekening aan vast, en het is aanzienlijk verstandiger dan een aangifte die je in de laatste week half raadt. Wat wel gebeurt als je helemaal niets doet: eerst een herinnering, dan een aanmaning, en daarna een ambtshalve aanslag waarin de Belastingdienst zelf een schatting maakt. Die schatting valt zelden in jouw voordeel uit, en de verzuimboete die erbij komt loopt in de honderden euro’s. Van alle fouten die je bij een eerste aangifte kunt maken is dit de enige die echt geld kost.

Krijg je een aanslag waar je het niet mee eens bent, dan heb je zes weken om bezwaar te maken. Die termijn is hard, ook als je gelijk hebt. Dat is een van de weinige plekken in de Nederlandse regelgeving waar te laat zijn zwaarder weegt dan ongelijk hebben, en het is de reden dat ik iedereen aanraad om post van de Belastingdienst dezelfde week open te maken in plaats van op de stapel te leggen.

Het jaar erna

De eerste aangifte kost de meeste tijd, want dan moet je uitzoeken waar alles staat. Elk volgend jaar is grotendeels kopieerwerk, zeker als je je papieren in dezelfde map bewaart. Wat ik iedereen zou aanraden is één digitale map per belastingjaar, waar je gedurende het jaar je jaaropgaven, zorgnota’s en giftbewijzen in gooit zodra ze binnenkomen. Dan is de aangifte in april geen zoektocht maar een invuloefening.

En wat je in box 3 aan spaargeld en beleggingen opgeeft, is het onderdeel dat de komende jaren nog verandert. Hoe die heffing werkt en waarom dat voor beginnende spaarders anders uitpakt dan de verhalen doen vermoeden, staat in het stuk over vermogensbelasting in box 3. Wie daar weinig heeft staan, merkt er niets van, en dat is voor de meeste eerste aangiftes precies het geval.